Sunday, October 12, 2014

Xanana ho emosaun wainhira destaka PR indonéziu hanesan “belun di’ak” Timor-Leste nian

Primeiru-ministru Timor-Leste, Xanana Gusmão, ho emosaun, ohin iha Bali, Indonézia, wainhira destaka Prezidente sesante indonéziu, Susilo Bambang Yudhoyono, hanesan "belun di’ak" Timor-Leste nian.

"Ami iha ita bo’ot hanesan belun di’ak povu Timor-Leste nian", agradese xefe governu timor-oan, ne’ebé, dala barak, interompe diskursu, la ho matan ben.

Primeiru-ministru ko’alia wainhira simu kondekoras ho Medalla de Honra Indonézia nian, ba distinsaun importante liu governu indonéziu nian ba sidadaun estranjeiru sira, iha rohan husi Fórum Demokrasia Bali nian ba VII , ne’ebé hala’o entre ohin no aban iha illa indonézia.

Xanana Gusmão hanoin hikas ho emosaun inísiu tinan 2002, wainhira simu telefonema husi Susilo Bambang Yudhoyono, ida ne’ebé hafoin iha tinan rua mai sai nudar Prezidente Indonézia konvense nia hodi asumi lideransa ba destinu joven nasaun Sudeste Aziátiku nian.

"Ami pesija ita, pelumenus, ba mandatu tinan lima, tanba ami fiar katak ho ita, sai prezidente Timor-Leste, ita bele servisu hodi hari’i relasaun foun entre povu ho Estadu rua ne’e", tenik antigu jenerál, ko’alia hodi militár no governu indonéziu nia naran.

Hanoin hikas " jornada iha tinan 40, doloroza iha inísiu no difísil iha dékada resin ikus ne’e", antigu líder raunezisténsia ba okupasaun indonézia refere katak "iha mós tinan barak ba aprendizajen" iha sentidu "respeita" no "kompreende ema seluk" no kompreende funsionamentu relasaun entre nasaun sira.

Eis prezidente timor-oan ne’e hatutan mós katak enkontru barak iha ne’ebé " irmandade rua ne’e" harahun rijidés konvensionál relasaun entre Estadu no destaka respeitu no amizade entre povu rua ne’e.

Iha serimónia ho agradesimentu mútuo, Susilo Bambang Yudhoyono reforsa katak, durante lideransa Xanana Gusmão nian, " Indonézia ho Timor-Leste la’os sai viziñu di’ak deit, maibé mós, importante liu, sai belun di’ak".

"Ohin, faktu, loron espesiál no signifikativu", marka ema ne’ebé lidera destinu Indonézia nian tinan sanulu ikus ne’e no hakotu mandatu iha loron 20 Outubru.

Susilo Bambang Yudhoyono, koñesidu ho SBY, refere katak Xanana Gusmão "maka belun  lós Indonézia nian" no Medalla de Honra reprezenta "rekoñesimentu" ba kna’ar líder timor-oan nian iha relasaun entre nasaun rua iha tinan ikus ne’e.

Xefe Estadu indonéziu lembra katak país viziñu rua ne’e "asina, pelumenus, akordu 49 iha kampu oi-oin" no kooperasaun komersiál bilaterál aumenta nafatin iha kada tinan pursentu 12,7 iha tinan lima ikus ne’e.

"Relasaun entre Indonézia ho Timor-Leste dadaun ne’e karakteriza hosi konfiansa, kompreensaun no partilla valór demokrasia, igualdade no prosperidade mútua", nia hakotu.

Iha rohan husi enkontru ne’e, iha kumprimentu no hakuak entre delegasaun país rua ne’e nian, inklui militár sira, no matan ben Xanana Gusmão nian fahe mós ba elementu komitiva timor-oan barak.

Sapo TL 

Friday, October 10, 2014

Prezidente halo alerta kona-ba falta planeamentu no ordenamentu iha Dili

Prezidente Taur Matan Ruak ohin bolu atensaun kona-ba falta planeamentu no ordenamentu ba kresimentu sidade Dili nian, ne’ebé halo kapitál sai hanesan sidade “desordenada” no laiha infraestrutura sufisiente hodi hatan ba saida maka populasaun sira presija.
Xefe Estadu ko’alia lia hirak ne’e durante serimónia enseramentu hosi semináriu kona-ba “Signifikadu Dili sidade kapitál hanesan símbolu hosi independénsia no dezenvolvimentu nasionál”, hodi komemora aniversáriu hosi inísiu konstrusaun sidade ba dala atus rua, haat nulu resin-lima (245º).

“Kresimentu ne’ebé iha la hetan akompañamentu hosi planeamentu ne’ebé presija, nem kontrusaun hosi infraestrutura ida ne’ebé sufisiente hodi hatan ba populasaun ne’ebé barak ka aumenta”, dehan prezidente no hatutan tan ema ne’ebé hela iha Dili pursentu 20 hosi abitante besik millaun ida.

Tuir Taur Matan Ruak, populasaun ne’ebé barak fó impaktu ba meiu ambiente, desflorestasaun, liu-liu ba foho-kiik hirak ne’ebé hadula Dili nomós poluisaun ne’ebé fó impaktu ladi’ak ar, bee no rai sidade nian.

"Laiha planeamentu maka konstrusaun mós la’o la lós no ida ne’e maka prejudika funsionamentu iha sidade laran nomós prejudika morias hosi ema hirak ne’ebé hela iha sidade.

Abitante iha Dili laran barak maka hela iha uma at. Ladun iha planeamentu no ordenamentu maka halo Dili sai hanesan sidade desordenada ", hatutan xefe Estadu.

Taur Matan Ruak bolu mós atensaun katak kresimentu iha kapitál la’o lalais liu tanba ne’e maka kria kondisaun vida ne’ebé ladi’ak no bele hamosu problema foun ".

Iha diskursu, prezidente husu ba ema hirak ne’ebé hela iha Dili, atu servisu hodi nune’e bele “evita ka minimiza situasaun urbanizasaun deskontrolada”.

"Ita-ninia dever atu servisu, hamutuk hodi garante katak Dili sei sai hanesan faról ba nasaun- no hanesan mós ezemplu ida hodi hatudu ba mundu katak timor-oan mós iha kbi’it atu halo", konklui xefe Estadu.

Iha aniversáriu hosi sidade Dili ba dala atu rua haat nulu resin-lima (245º) , harii mós Associação dos Filhos de Díli ho objetivu atu aumenta intervensaun populasaun nian relasiona ho kestaun sosiopolítika no ekonómika.

Semináriu ne’e organiza hosi Centro Quesadhip Ruak no hala’o ho obejtivu atu promove partisipasaun sidadaun timor-oan nian ba iha dezenvolvimentu nasionál. 

Sapo Tl